بصير احمد دولت آبادى

430

شناسنامه افغانستان ( فارسى )

به‌هرحال در پايان دورهء صدارت هاشم خان ، ملت از جور و ظلم او به ستوه آمده بود و كشور در حال منفجر شدن بود . پس كارگزاران سلطنت بنا به توصيهء كارگزاران استعمار جهانى دست به تغييراتى زدند و هاشم خان را وادار به استعفا كرده و شاه محمود خان را به جاى او به صدارات رساندند ؛ چون ادامهء وضع موجود ، اساس قدرت خانواده را با خطر مواجه مىكرد . آنها با آوردن شاه محمود كه به پدر دموكراسى شهرت يافت ، نهضت ضد سلطنت را در نطفه خفه كردند . 2 - صدارت شاه محمود خان مرحوم فرهنگ دربارهء خصلت هاشم خان در جمع‌آورى ثروت مىنويسد : « در سالهاى اول دورهء هفده سالهء صدارتش زيادتر به كارهاى دولتى مىپرداخت ، امّا بعدها تمايل او به اقتصاد شخصى و جمع مال و منال بالا گرفت و توان رسيدگى به كارهاى عامه را به‌جز مسائل مربوط به امنيت و نگهداشت قدرت از دست داد . در نتيجه در پايان دورهء صدارت او ميزان دارايىاش در داخل [ افغانستان ] از ضياع و عقار به صدها ميليون افغانى بالغ شد ، درحالىكه مبالغ هنگفت ديگر را كه اندازهء آن هرگز معلوم نشده است ، در كشورهاى خارجى ذخيره كرده بود » « 1 » چون توجه بيش از حد او به پول و دارايى ، كارآيىاش را در ادارهء كشور تحت تأثير قرار دارد ، خوف آن مىرفت كه با قيام مخالفين نظام ، قدرت و اقتدار خانواده متزلزل شود . لذا بزرگان دربار ، صلاح بر آن ديدند كه

--> ( 1 ) . افغانستان در پنج قرن اخير ، ص 653 .